Evrópskt og norrænt samstarf

Horizon Europe er stærsta alþjóðlega samstarfsáætlunin sem Ísland tekur þátt í og jafnframt stærsta rannsókna- og nýsköpunaráætlun heims með um 95 milljarða evra til úthlutunar á tímabilinu 2021–2027. Markmið áætlunarinnar er að Evrópa verði leiðandi afl í rannsóknum og nýsköpun á heimsvísu og styrkir áætlunin allt frá grunnrannsóknum til tækniþróunar. Áhersla er lögð á að fjárfesting í vísindum og nýsköpun skili sér til samfélagsþróunar og betri lífsskilyrða í Evrópu.

Hlutverk Rannís í Horizon Europe er að vera tengiliður áætlunarinnar við íslenskt vísinda- og nýsköpunarsamfélag með því að reka starf landstengla sem miðla upplýsingum, veita aðstoð og þjónustu við umsóknarferlið, lesa yfir umsóknir, halda námskeið og fleira. Rannís heldur úti fréttaveitu á horizoneurope.is og á samfélagsmiðlum þar sem helstu fréttum og upplýsingum um Horizon Europe frá framkvæmdastjórn ESB er miðlað áfram til Íslendinga. Rafrænir og staðbundnir kynningarfundir um tiltekna þætti áætlunarinnar voru haldnir auk námskeiða í umsóknarskrifum og fleiru. Meðal námskeiða og kynninga, sem haldin hafa verið fyrir íslenska hagaðila, má nefna:

• Námskeið í utanumhaldi og uppgjöri Evrópuverkefna. Rannís.
• Námskeið um Horizon Europe almennt. Á netinu. Erlendur ráðgjafi.
• Námskeið í umsóknagerð, almennt og ERC (í samstarfi við EDIH-IS). Hannesarholt. Erlendur ráðgjafi.
• Kynningarherferð í HR. Tvær kynningar sem liður í upplýsingaröð fyrir starfsfólk Háskólans í Reykjavík; fleiri kynningar fyrirhugaðar.

Þungamiðjan í þjónustu starfsfólks Rannís gagnvart umsækjendum og styrkþegum er eftir sem áður persónuleg ráðgjöf, allt frá hugmyndastigi að umsóknarskrifum til lagalegrar og fjárhagslegrar ráðgjafar eftir að styrkur kemur í hús. Starfsfólk alþjóðateymis Rannís tekur á móti öllum þeim sem óska eftir ráðgjöf um styrki og reynir að koma hugmyndum þeirra í réttan styrkjafarveg. Á árinu var CRM-kerfi (e. customer relations management) innleitt, þar sem haldið er utan um þessa einstaklingsmiðuðu þjónustu, fjölda fyrirspurna og hvers eðlis þær eru.

Í starfi áætlunarinnar var megináhersla lögð á að samþætta þjónustu landstengla eftirfarandi áætlana og verkefna sem Rannís hefur umsjón með: Horizon Europe, LIFE, Digital Europe, Uppbyggingarsjóðinn og þjónustu EEN og EDIH. Markmiðið er að veita viðskiptavinum betri alhliða ráðgjöf varðandi tækifæri á sviði rannsókna og nýsköpunar. Sem dæmi um slíka heildræna ráðgjöf voru skapandi greinar í brennidepli á haustmánuðum, þar sem að blásið var til upplýsingafunda og tækifæri fyrir listir og skapandi greinar innan evrópsks styrkjaumhverfis (með áherslu á Horizon Europe, Creative Europe og EIT CCI) kynnt. Upplýsingafundirnir voru skipulagðir í samstarfi við Listaháskóla Íslands og Rannsóknasetur skapandi greina og gestafyrirlesari frá Finnlandi kom m.a. til landsins.

Stjórnarnefndir Horizon Europe

Rannís heldur jafnframt utan um stjórnarnefndarstarf Horizon Europe í umboði menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytisins og héldu stjórnarnefndir og landstengiliðir fundi með reglulegu millibili á árinu. Stjórnarnefndarfulltrúar koma ýmist frá Rannís eða öðrum stofnunum og er hlutverk þeirra að taka þátt í mótun vinnuáætlana einstakra undiráætlana auk þess að gæta hagsmuna Íslands gagnvart áætluninni. Sömuleiðis heldur Rannís utan um bakhópastarf, þar sem fjöldi hagaðila er dreginn að borðinu, til að koma með faglegar og efnislegar athugasemdir við vinnuáætlanir auk þess að miðla upplýsingum til samstarfsaðila.

Samstarf landstengla Horizon Europe 

Rannís tekur virkan þátt í evrópskum samstarfsnetum landstengla ýmissa undiráætlana Horizon Europe en verkefnin miða að því að styðja og styrkja samstarf landstengla, fræða þá um áætlunina og bæta færni þeirra svo þeir geti veitt umsækjendum, hagsmunaaðilum og öðrum áhugasömum betri þjónustu. Samstarfsaðilarnir eru systurstofnanir í öllum þátttökulöndum Horizon Europe en stofnanirnar skiptast á að leiða samstarfið. Á árinu 2025 var Rannís með virka þátttöku í um 12 samstarfsnetum landstengla og sinnir þar margvíslegum verkefnum auk tekjuöflunar til Íslands.

Tölulegar upplýsingar

Taflan hér að neðan sýnir samtals umsóknafjölda, þátttökutilvik, úthlutanir og árangurshlutfall umsókna með íslenskri þátttöku frá upphafi Horizon Europe árið 2021. Þessi framsetning gefur skýrari mynd af þátttöku Íslands, frekar en að brjóta niður eftir árum, því að umsóknartími og samningatími getur varað fleiri mánuði og því skekkt heildarmyndina.

Opna töflu sem PDF skjal

Erasmus+ er styrkjaáætlun Evrópusambandsins fyrir mennta-, æskulýðs- og íþróttamál og er starfsemi hennar í höndum Landskrifstofu sem hýst er af Rannís. Undir Landskrifstofuna fellur einnig European Solidarity Corps (ESC) – sérstök áætlun fyrir ungt fólk sem styrkir sjálfboðaliða- og samfélagsverkefni.

Árið einkenndist af miklum árangri í Erasmus+ og ESC verkefnum. Fjöldi styrkja jókst, ný samstarfsverkefni hófu göngu sína og íslenskir aðilar náðu framúrskarandi árangri í samkeppni um miðstýrða styrki. Verkefnin stuðla að aukinni menntun, nýsköpun og samfélagsþróun og opna á möguleika íslenskra stofnana til þátttöku í alþjóðlegu samstarfi sem rennir stoðum undir framtíð íslensks menntakerfis og atvinnulífs.

Fjölmargir viðburðir voru haldnir til að kynna Erasmus+ og ESC fyrir mögulega umsækjendur á sviði mennta- og æskulýðsmála og íþrótta og auk þess leitaðist starfsfólk við að vera sýnilegt á viðburðum á annarra vegum. Í tilefni Evrópuárs um stafræna borgaravitund stóð Rannís fyrir ráðstefnu á Evrópudeginum 9. maí undir yfirskriftinni Evrópusamstarf í stafrænum heimi – Fræðsla til framtíðar. Þar var fjallað um hvernig formlegt og óformlegt nám getur styrkt þátttöku í stafrænu samfélagi með áherslu á alþjóðlegt samstarf í gegnum Erasmus+ og tengd stoðverkefni. Frá 2021 hafa yfir 100 Erasmus+ verkefni með íslenskri þátttöku hlotið styrk til stafrænnar þróunar og meirihluti þátttakenda segist hafa eflt stafræna færni sína með Erasmus+ dvöl erlendis. Þá voru haldnar vinnustofur um inngildingu í Erasmus+ verkefnum og opnir kynningarfundir og fyrsta landsþing Erasmus Student Network á Íslandi voru haldin í október. Í desember var boðið til aðventukaffis og viðburðar í tilefni alþjóðlega sjálfboðaliðadagsins þar sem sjálfboðaliðar ESC kynntu verkefni sín.

Landskrifstofan náði markmiðum sínum fyrir árið og styrkti fleiri ferðir til náms og þjálfunar en upphaflega var stefnt að. Á árinu bárust alls 95 umsóknir frá stofnunum og samtökum með Erasmus+ aðild og 33 frá öðrum umsækjendum um styrki til náms og þjálfunar. Þessar umsóknir leiddu til 119 styrksamninga. Í æskulýðshluta bættust við 12 samningar í síðari úthlutunum og í ESC hófu níu ný samfélagsverkefni göngu sína. Samningar sem gerðir voru í vor náðu til um 6.000 ferða í Erasmus+ og ESC verkefnum. Í sumar veitti Landskrifstofan 17 styrki til nýrra samstarfsverkefna á sviði menntunar og æskulýðsmála en mikil samkeppni ríkir um styrki til þeirra. Verkefnin sem sköruðu fram úr hlutu samtals 3,4 milljónir evra (um 484 milljónir króna). Þau miða að því að bæta daglegt líf, efla seiglu og færni fólks og stuðla að inngildingu í samfélaginu. Í desember bættust átta ný æskulýðsverkefni við og tvö samstarfsverkefni af biðlista fengu styrk.

Auk þeirra styrkja sem Landskrifstofan úthlutar hér á landi styður Erasmus+ fjölbreytt samstarf í gegnum miðlægt umsóknarferli. Árið 2025 var lögð rík áhersla á að kortleggja og efla þátttöku Íslands í þessum verkefnum sem eru metnaðarfull og veita aðgang að veglegum styrkjum. Frá 2021 hefur framkvæmdaskrifstofa mennta- og menningarmála í Brussel veitt tæpum 1,2 milljörðum króna (um 8 milljónum evra) til íslenskra aðila, þar af rúmum 800 milljónum til háskóla í evrópskum háskólanetum og um 400 milljónum í önnur verkefni. Samtals hafa íslenskir aðilar komið að 38 verkefnum og stýrt fjórum þeirra. Evrópsku háskólanetin voru í brennidepli á málþingi í Norræna húsinu 14. október um ávinning og áskoranir sem þeim fylgja en það var skipulagt af Landskrifstofu Erasmus+, íslenskum háskólum í evrópskum háskólanetum og menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytinu.

Nú þegar einungis tvö ár eru eftir af núverandi tímabili Erasmus+ og ESC áætlananna einkenndist árið af evrópskri stefnumótun og undirbúningi fyrir næsta tímabil. Evrópusambandið kynnti í mars nýja stefnu undir heitinu Bandalag um færni (Union of Skills) sem miðar að því að styrkja hæfni og aðlögunarhæfni í menntun og þjálfun í Evrópu. Markmiðið er að tryggja að álfan hafi hæft fólk til að mæta nýjum áskorunum og halda samkeppnishæfni á alþjóðavettvangi. Erasmus+ hefur lengi verið tengt færnihugtakinu og mun áfram leggja áherslu á stafræna færni, sjálfbærni, borgaravitund og fjölmenningarlega hæfni. Þá voru í júlí kynnt drög að reglugerð fyrir nýja kynslóð Erasmus+, þar sem stefnt er að 50% hækkun fjármagns miðað við núverandi áætlun. Markmiðið er að einfalda umsóknarferli og efla tækifæri til menntunar, þjálfunar og æskulýðsstarfs sem lykilleið til að fjárfesta í fólki, tryggja grunnfærni og stuðla að félagslegum jöfnuði og lýðræðislegri þátttöku. Verði tillögurnar samþykktar munu Erasmus+ og European Solidarity Corps sameinast í eina áætlun sem veitir ungu fólki einfaldari aðgang að styrkjum og tækifærum til að hafa jákvæð áhrif á samfélagið.

Mynd: Erasmus+ og ESC umsóknir og styrkir 2025

Opna töflur í PDF skjali

Framkvæmdastjórn ESB styður ýmis verkefni sem ætlað er að styrkja evrópskt samstarf á sviði menntunar. Rannís hefur umsjón með nokkrum þeirra, en öðrum er miðstýrt, og eru þau í umsjón framkvæmda­stjórnar­ ESB.

DiscoverEU

Frá árinu 2022 hafa hátt í 400 íslensk ungmenni unnið ferðalag með Erasmus+ átakinu DiscoverEU. DiscoverEU er happdrætti þar sem vinningar eru lestarpassar sem gilda í allt að 30 daga og hægt er að nota nær ótakmarkað á evrópskum lestarleiðum. Happdrættið er fyrir ungt fólk á 18. ári sem fær þannig tækifæri til að kynnast menningu og þjóðum Evrópu. Íbúar á eyjum fá einnig flugmiða til og frá meginlandinu og því er ferðakostnaður til og frá Íslandi innifalinn fyrir íslensk ungmenni. Það kostar ekkert að taka þátt í happdrættinu, sem fer fram tvisvar á ári, en ferðalangar sem eru dregnir út fá afsláttarkort fyrir gististaði sem þau þurfa að bóka sjálf.

Fyrir mörg íslensk ungmenni var þetta í fyrsta skipti sem þau ferðuðust til útlanda á eigin vegum. Mörg töluðu um að hafa upplifað aukið sjálfstæði og meiri víðsýni auk þess að hafa kynnst fólki víðsvegar að úr álfunni og séð marga staði utan alfaraleiða. Fyrir mörg þeirra vakti þetta tækifæri áhuga þeirra á að prófa.

Sérstakur umsóknarfrestur er einu sinni á ári fyrir þau sem telja sig þurfa aukastuðning til að geta tekið þátt. Inngildingarátakið DiscoverEU Inclusion Action veitir möguleika á því að sækja um fjármagn fyrir þessum aukastuðningi, sem gæti m.a. falið í sér kostnað vegna fylgdarmanneskju, flutning á búnaði, eða annan kostnað fyrir þau sem að öðrum kosti gætu ekki tekið þátt. Hægt er að sækja um DiscoverEU Inclusion Action fyrir einstaklinga eða hópa, allt að fimm saman (auk fylgdarfólks).

Landskrifstofa Erasmus+ skipulagði einnig viðburð fyrir evrópska ferðalanga sem voru hér á landi á vegum DiscoverEU í byrjun júlí. Þau fengu leiðsögn um Gullna hringinn og á Þingvöllum fengu þau það verkefni að skipta sér upp í hópa og svara nokkrum spurningum um land og sögu Íslands. Að Gullna hringnum loknum fengu þau hádegismat á Laugarvatni og fóru í sund. Eftir ferðina fóru þau í Hitt húsið þar sem hóparnir kynntu verkefni dagsins fyrir jafningjum sínum og hvað þau höfðu lært um Ísland.

EPALE – samstarf í fullorðinsfræðslu

EPALE er evrópskur vefur fyrir kennara, leiðbeinendur, stefnumótunaraðila og annað fagfólk á sviði fullorðinsfræðslu um formlega eða óformlega fræðslu nemenda, 18 ára og eldri.

Helstu áhersluatriði EPALE árið 2025 voru eftirfarandi:
• Gervigreind, með áherslu á hvernig hún getur umbreytt námi fullorðinna og stutt þá í persónubundnu, aðgengilegu og árangursríku námi.
• Grunnfærni, svo sem læsi, stærðfræði og stafræn grunnfærni, sem er talin lykilforsenda símenntunar og virkrar þátttöku einstaklinga í samfélagi og atvinnulífi.
• Framtíðarmiðuð færniþróun, sem miðar að því að undirbúa fólk fyrir síbreytilegar kröfur framtíðarvinnumarkaðar, þar sem ný störf, tækni og starfsform verða sífellt meira ráðandi.

Hægt er að velja íslenskt viðmót á EPALE vefnum og setja inn efni, blogga og eiga samskipti á íslensku. Þar er hægt að fylgjast með þróun kennsluhátta í fullorðinsfræðslu á Íslandi og í Evrópu, finna samstarfsaðila fyrir Evrópuverkefni og tækifæri til starfsþróunar starfsfólks í fullorðinsfræðslu, s.s. námskeið og ráðstefnur.

Fréttabréf á íslensku birtist reglulega á EPALE vefnum og margvíslegar fréttir eru einnig birtar á Facebook-síðunni EPALE Ísland. Norrænt samstarf hefur verið farsælt innan EPALE og þar standa Norðurlöndin saman að því að vekja athygli á efni um fullorðinsfræðslu á Norðurlöndunum.

eTwinning – rafrænt skólasamstarf

Evrópska samstarfsnetið eTwinning býður upp á öruggt rafrænt samstarfsumhverfi sem tengir saman kennara og nemendur víðs vegar að úr Evrópu og öðrum aðildarríkjum netsins. Verkefnin eru af fjölbreyttum toga og styður landskrifstofa eTwinning á Íslandi íslenska kennara og nemendur í allri verkefnavinnu, allt frá fyrstu skrefum til vandaðrar og metnaðarfullrar alþjóðlegrar samvinnu.

eTwinning er hluti af European School Education Platform (ESEP) þar sem finna má rafræn námskeið fyrir skólastarfsfólk ásamt fjölbreyttum tækifærum til starfsþróunar og alþjóðlegs samstarfs. Landskrifstofa eTwinning á Íslandi sér um að miðla upplýsingum um ESEP til íslenskra kennara og skólasamfélagsins. Á árinu sendi íslenska eTwinning landskrifstofan kennara og eTwinning-sendiherra á ráðstefnur og viðburði í Belgíu, Póllandi, Frakklandi, Ítalíu, Finnlandi, Noregi og Austurríki, sem styrkti tengsl Íslands við evrópskt skólasamstarf enn frekar.

Sex eTwinning-sendiherrar starfa víðs vegar um landið og gegna lykilhlutverki í kynningar- og stuðningsstarfi eTwinning. Þeir taka þátt í ráðstefnum, kennaraþingum, skólaheimsóknum og öðrum viðburðum og stuðla þannig að aukinni þátttöku kennara í alþjóðlegu samstarfi.

Á árinu hlutu sjö íslenskir kennarar Gæðamerki eTwinning (National Quality Label) fyrir vönduð eTwinning-verkefni. Eitt verkefni hlaut Evrópskt gæðamerki (European Quality Label). Stapaskóli hlaut jafnframt viðurkenningu fyrir besta eTwinning-verkefni ársins 2025. Þá hlutu fimm skólar útnefninguna eTwinning skóli (eTwinning School Label) en það voru Stóru-Vogaskóli, Selásskóli, Ingunnarskóli, Tækniskólinn og Leikskólinn Lækur.

Á árinu fóru fram fjölmargir viðburðir, auk kynninga og vinnustofa, bæði á staðnum og á netinu, auk þess sem farið var í skólaheimsóknir og tekið þátt í lands- og svæðisbundnum kennaraþingum. Með þessum hætti náði eTwinning til kennara um allt land og styrkti enn frekar sýnileika sinn sem vettvangur fyrir alþjóðlegt samstarf, stafræna hæfni og faglega þróun í skólastarfi.

Eurodesk – upplýsingaveita fyrir ungt fólk

Eurodesk er opinbert stoðverkefni Erasmus+ og European Solidarity Corps áætlana Evrópusambandsins og hefur það hlutverk að veita ungu fólki ókeypis, hlutlausar upplýsingar og ráðgjöf um þau tækifæri sem felast í áætlununum. Þannig gerir Eurodesk upplýsingar um tækifæri til skiptináms, starfsnáms, sjálfboðaliðastarfs, ungmennaskipta og fleira aðgengilegar fyrir ungt fólk og þau sem vinna með þeim. Eurodesk er virkt á samfélagsmiðlum þar sem leitast er eftir því að nálgast ungt fólk með beinum hætti.

Eurodesk er með 38 landskrifstofur í 36 löndum auk þess sem staðbundnir Eurodesk tengiliðir við ungt fólk, t.d. æskulýðssamtök, bókasöfn og skólar, eru orðnir fleiri en 1.600 talsins. Tengslanet Eurodesk hefur reynst gífurlega verðmætt tæki til að finna samstarfsaðila fyrir íslensk Evrópuverkefni en bæði ungmennaráð og sveitarfélög hafa fengið aðstoð hjá starfsmanni Eurodesk á Íslandi til að komast í samband við samstarfsaðila.

Árið 2025 hélt Eurodesk 23 kynningar í framhaldsskólum fyrir fleiri en 1.200 ungmenni, svaraði fyrirspurnum frá ungu fólki og aðstoðaði íslensk ungmenni við að finna sjálfboðaliðaverkefni og samstarfsaðila til að sækja um ungmennaskiptaverkefni.

Eurodesk á Íslandi veitir Hinu húsinu stuðning varðandi upplýsingamiðlun á tækifærum erlendis þar sem Hitt húsið gerðist opinber samstarfsaðili Eurodesk í fyrra. Árið 2025 bættust samtökin AUS (Alþjóðleg ungmennaskipti) við sem samstarfsaðili Eurodesk.

Eurodesk á Íslandi skipuleggur ýmsa viðburði í samstarfi við landskrifstofu Erasmus+ á Íslandi, m.a. kynningar þar sem framhaldsskólar víðs vegar á landinu eru heimsóttir ásamt því að halda hugmyndasmiðjur fyrir starfsfólk æskulýðsfélaga. 2025 hélt Eurodesk á Íslandi sérstaka kynningu fyrir ungt fólk sem mætir í opið starf hjá Samtökunum 78, tók þátt í að skipuleggja vinnustofu um inngildingu fyrir styrkþega í Erasmus+ og skipulagði stóra afmælishátíð vegna 35 ára afmælis Eurodesk í Evrópu.

Afmælishátíðin fór fram í Hinu húsinu þann 5. júní og mættu á hana 60 ungmenni. Þar mættust fjölbreyttir hópar ungs fólks, m.a. ungt fólk sem sækir frístundamiðstöð fatlaðra, hópar erlendra sjálfboðaliða á Íslandi sem kynntu verkefni sín, ungt fólk af erlendum uppruna, ungir íslenskir jafningjafræðarar og ungt fólk sem aldrei áður hafði nýtt sér þjónustu Hins hússins. Ungt tónlistarfólk flutti tónlistaratriði og farið var í ýmsa leiki.

Verkefnastýra Eurodesk á Íslandi hefur setið áfram í framkvæmdaráði Eurodesk og tekur þátt í fundum ráðsins, skipulagningu netsins og samskiptum við framkvæmdastjórn Evrópu fyrir hönd annarra þátttökuríkja.

Euroguidance – evrópsk miðstöð náms- og starfsráðgjafar

Euroguidance hefur þann megintilgang að miðla evrópskri vídd í náms- og starfsráðgjöf og undirstrika mikilvægi hennar. Í því samhengi er litið á náms- og starfsráðgjöf sem mikilvægt tæki til að auka möguleika fólks á að stunda nám og starfa í öðrum löndum Evrópu.

Á árinu voru nokkur vefnámskeið, sem sérstaklega voru ætluð náms- og starfsráðgjöfum, í boði. Árið hófst með tveimur örnámskeiðum sem haldin voru í samstarfi Euroguidance á Norðurlöndunum og í Eystrasaltsríkjunum. Í janúar var fjallað um starfsfræðslu á Norðurlöndunum og í febrúar um fimm víddir umhverfisvænnar starfsráðgjafar.

Í september var vefkynning haldin í samstarfi við Eurodesk á Íslandi þar sem náms- og starfsráðgjafar fengu yfirlit yfir þau tækifæri sem ungu fólki standa til boða til náms og starfa erlendis, meðal annars í gegnum þær áætlanir sem Rannís hefur umsjón með. Í október var vefnámskeið haldið í samstarfi við Euroguidance í Serbíu þar sem fjallað var um vinnumarkaðsupplýsingar og hvernig megi nýta þær í ráðgjöf.

Í mars var vel heppnuð vinnustofa með alþjóðlegum sérfræðingum í náms- og starfsráðgjöf, þeim Dr. Amundson og Andreu Frühling, haldin. Vinnustofan fjallaði um nýjar leiðir í náms- og starfsráðgjöf og leiddu sérfræðingarnir um 60 þátttakendur í gegnum fjölbreyttar aðferðir byggðar á nýútkominni bók þeirra, Career Wayfinder: Discovering Your Career Through Delightfully Practical Projects. Viðburðurinn samræmdist vel stefnu og markmiðum Euroguidance sem miða að því að efla alþjóðlega hæfni ráðgjafa og bæta gæði náms- og starfsráðgjafar í Evrópu. Samstarfsaðilar voru Félag náms- og starfsráðgjafa, Háskóli Íslands, Miðstöð menntunar og skólaþjónustu og EPALE.

Euroguidance tók þátt í margvíslegu samstarfi við önnur Evrópuverkefni á árinu, s.s. vel sótta ráðstefnu þann 9. maí sem bar heitið Evrópusamstarf í stafrænum heimi – Fræðsla til framtíðar.

Alþjóðlegt samstarf er stór hluti af starfi Euroguidance og Ísland tekur þátt í að halda úti heimasíðunni www.euroguidance.eu. Tímaritið Highlights kemur út reglulega auk þess sem einu sinni í mánuði eru gefnar út svokallaðar „Insight“ greinar um ýmis málefni er varða náms- og starfsráðgjöf og alþjóðasamstarf í Evrópu.

Euroguidance á Íslandi hélt áfram samstarfi við Euroguidance á Norðurlöndunum og í Eystrasaltsríkjunum, auk samstarfi við Norrænu ráðherranefndina, um uppbyggingu samstarfsnets milli menntagátta á þessum svæðum. Annar vinnufundur netsins var haldinn í Vilníus í september, þar sem fulltrúar allra menntagátta landanna komu saman til að efla samstarf og samráð. Fulltrúi vefsins www.naestaskref.is sótti fundinn ásamt fulltrúa Euroguidance á Íslandi.

Félag náms- og starfsráðgjafa er mikilvægur samstarfsaðili fyrir Evrópumiðstöðina á Íslandi. Euroguidance styrkir árlega ráðstefnu sem fer fram í kringum Dag náms- og starfsráðgjafar sem að þessu sinni bar heitið Virðing og velferð.

Á árinu vann Euroguidance á Íslandi ásamt Félagi náms- og starfsráðgjafa að þátttöku Íslands í Academia-netinu en það er samstarfsnet á vegum Euroguidance sem veitir fagfólki í náms- og starfsráðgjöf tækifæri til að taka þátt í náms- og starfsþjálfun í öðru Evrópulandi. Niðurstaðan var sú að árið 2026 verður boðið upp á Academia-námskeið á vegum Félags náms- og starfsráðgjafa á Íslandi, nánar tiltekið í Háskólanum á Akureyri.

Europass – rafræn hæfnismappa

Europass er rafræn menntunar- og hæfnismappa en ætlunin með henni er að aðstoða fólk við að sækja nám eða störf erlendis til lengri eða skemmri tíma. Margvíslegir kynningarviðburðir, samtals 23, voru haldnir í tengslum við Europass á árinu 2025. Markmiðið var að ná til ungs fólks og nemenda og heildarfjöldi þátttakenda í viðburðunum var 887.

Árið 2025 heimsóttu íslenskir notendur Europass vefsvæðið samtals 8.715 sinnum, eða að meðaltali 726 sinnum á mánuði. Mest umferð var í febrúar (1.065 heimsóknir) og september (1.005 heimsóknir). Samtals voru 255 nýir aðgangar stofnaðir á árinu, að meðaltali 21 á mánuði, og ferilskrár voru sóttar 782 sinnum, eða að meðaltali 65 sinnum á mánuði. Á árinu 2025 voru 111 starfsmenntavegabréf gefin út til nemenda til að skrásetja hæfni sem þeir höfðu öðlast á meðan þeir dvöldu erlendis við nám eða störf á vegum Erasmus+. Auk þess eru til 70 skírteinisviðaukar á Íslandi, á bæði ensku og íslensku, sem eru hluti af Europass verkefninu.

Helstu markhópar voru nemendur á grunn- og framhaldsskólastigi og ungir útskriftarnemar. Í kynningarstarfi er sjónum beint að Europass sem stafrænum vettvangi til að byggja upp hæfnisnið, búa til ferilskrár og kynningarbréf og skrá námsárangur.

Evrópsk samvinna um raunfærnimat á háskólastigi

Rannís styður íslenska háskóla í innleiðingu raunfærnimats í samstarfi við menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytið og ENIC/NARIC á Íslandi. Innleiðingin er mislangt á veg komin í háskólum landsins en þeir hafa lagt áherslu á samvinnu og samtal í ferlinu. Til að styðja þessa þróun heldur Rannís úti íslensku tengslaneti. Í því eru fulltrúar frá ólíkum fagsviðum og háskólastofnunum sem koma að mati á raunfærni. Tengslanetið hefur samstarfsvettvang á Teams og tekur þátt í viðburðum sem stuðla að þekkingarmiðlun og samvinnu. Rannís er tengiliður við evrópskt tengslanet um raunfærnimat sem sameinar net í Austurríki, Svíþjóð, Írlandi, Króatíu, Póllandi, Úkraínu og Þýskalandi. Markmiðið er að skapa vettvang fyrir samtal og innblástur þvert á landamæri.

Gott dæmi um slíkan innblástur átti sér stað í mars þegar Rannís leiddi saman íslenska tengslanetið og sendinefnd frá Singapúr sem heimsótti Ísland til að kynna sér stefnumótun og stöðu innleiðingar raunfærnimats. Á fundinum var einnig rætt um nýjungar í Singapúr, þar á meðal notkun gervigreindar til að einfalda umsýslu og auka skilvirkni. Gestirnir heimsóttu Háskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík til að fá innsýn í framkvæmdina.

Í nóvember hélt Landskrifstofa Erasmus+ fund í Háskólanum á Akureyri í samstarfi við Euroguidance og EPALE. Á fundinum fjallaði fulltrúi ráðuneytisins um aukna áherslu á raunfærnimat, tengingu við atvinnulíf og breytingar tengdar örnámi og sveigjanlegum námsleiðum. Flutt voru erindi um framkvæmd mats, valdeflandi nálgun og sérstöðu mats í skapandi greinum. Þá kynntu fulltrúar háskólanna stöðu innleiðingar og ræddu sameiginlegt raunfærnimatsverkefni sem styrkt er af stjórnvöldum og styður þróun samræmdra ferla. Áhersla var lögð á sameiginlegan skilning, skýrt verklag og áframhaldandi samráð.

Landstengiliður um fullorðinsfræðslu (EAAL)

EAAL er samstarfsvettvangur allra þeirra sem koma að stefnumótun fyrir menntun fullorðinna, mennta- og barnamálaráðuneytis og öllum öðrum hagaðilum í menntun fullorðinna. Verkefnið er hluti af samráði sem miðar að því að auka aðgengi fullorðinna að menntun. Stærsti markhópurinn á Íslandi er fólk með litla formlega menntun sem getur ef til vill stytt sér leið í námi með raunfærnimati. Þá er fólki sem stendur höllum fæti, t.d. vegna fötlunar eða lítillar íslenskukunnáttu, veitt sérstök athygli.

Tekið var þátt í ráðstefnum og fagviðburðum á árinu, bæði erlendis, í Evrópu, og hér á landi, auk þátttöku í evrópskum starfshópi um nýsköpun í námsrýmum. Starfshópurinn birti niðurstöður vinnu sinnar í veftímariti undir lok ársins.

Evrópski hæfniramminn um menntun (EQF)

Ísland tekur þátt í innleiðingu og þróun Evrópska hæfnirammans (EQF) til að auka gagnsæi, samanburðarhæfni og viðurkenningu á námi og hæfni þvert á landamæri. Evrópski hæfniramminn, sem samþykktur var af Evrópusambandinu árið 2008, er sameiginlegur viðmiðunarrammi sem tengir saman hæfniramma Evrópuþjóða og gerir það mögulegt að bera saman námslok og hæfni einstaklinga óháð því í hvaða landi námið fer fram. Með þátttöku í verkefninu er stuðlað að auknum hreyfanleika námsmanna og starfsfólks og þannig er fólki gert kleift að stunda nám alla ævi.

Meginmarkmið hæfnirammans er að tryggja að allt nám – hvort sem það er formlegt, óformlegt eða formlaust – verði sýnilegra og betur metið. Þetta er sérstaklega mikilvægt í samhengi við símenntun og þróun hæfni í atvinnulífinu, þar sem verulegur hluti náms fer fram utan hefðbundins menntakerfis. Áhersla EQF á niðurstöður náms, fremur en námsleiðir, stuðlar að auknu trausti á færni einstaklinga og auðveldar viðurkenningu náms og starfsréttinda milli landa.

Á árinu hófst markvisst samtal hér á landi um aukna nýtingu hæfnirammans í óformlegu námi og í atvinnulífinu með það að markmiði að styrkja tengsl menntakerfis og vinnumarkaðar og auka virði þeirrar hæfni sem aflað er utan formlegs náms. Jafnframt var norrænn starfshópur um hæfnirammann endurvakinn, en hann miðar að því að efla samstarf Norðurlandanna, miðla reynslu og samræma nálgun í innleiðingu og þróun EQF.

Starfsmenntahópur Erasmus+ (National VET Teams)

Starfsmenntahópur Erasmus+ er sérstakt verkefni innan Erasmus+ áætlunarinnar sem hefur það að markmiði að efla alþjóðastarf í starfsmenntun og þátttöku í Erasmus+ verkefnum. Hópurinn veitir alþjóðafulltrúum í starfsmenntaskólum landsins, ásamt öðrum sem bjóða upp á starfsnám, stuðning þar sem áhersla er lögð á jafningjafræðslu og að deila reynslu og þekkingu. Fulltrúar starfsmenntahópsins eru þrír og koma úr röðum styrkþega Erasmus+. Árið 2025 stóð starfsmenntahópurinn fyrir tveimur mikilvægum verkefnum er snúa að markhópnum, skipulagningu viðburðar og gerð handbókar.

Starfsmenntateymið sá um að skipuleggja vinnustofu fyrir alþjóðafulltrúa í starfsmenntaskólum landsins. Efni vinnusmiðjunnar var bæði efnislegt og praktískt og gert til þess að styðja vinnu alþjóðafulltrúa í að skipuleggja Erasmus+ námsferðir fyrir nemendur og starfsfólk.

Starfsmenntateymið byrjaði að skrifa handbók fyrir alþjóðafulltrúa í starfsmenntastofnunum á árinu. Handbókin er enn í vinnslu en langt komin. Markmið handbókarinnar er að auka gæði og þá um leið áhrif Erasmus+ náms og þjálfunarverkefna. Hún er líka svar við kalli alþjóðafulltrúa í starfsmenntun um skýrar og aðgengilegar leiðbeiningar við framkvæmd góðra verkefna. Þátttaka í Erasmus+ ýtir undir alþjóðavæðingu iðn- og starfsnáms, eflingu samstarfs við erlenda skóla og fyrirtæki og tryggir að nám og kennsla fylgi þróun í iðnaði, stafrænni umbreytingu og grænni umskiptingu. Sérstök áhersla er lögð á að tryggja jöfn tækifæri til þátttöku fyrir nemendur og starfsfólk með ólíkan bakgrunn og ólíkar áskoranir.

Creative Europe, kvikmynda- og menningaráætlun ESB, styrkir skapandi greinar og eflir menningarlega fjölbreytni á sviði kvikmynda, lista og menningar. Áætlunin skiptist í þrjár meginstoðir:

1. MEDIA kvikmynda- og margmiðlunarverkefni

2. Menningu, verkefni á sviði menningar og skapandi greina

3. Þveráætlanir, samvinna þvert á skapandi greinar

Samtals fékk Íslensk þátttaka í Creative Europe 3,2 milljónir evra í styrki á árinu. Þar af runnu 1,24 milljónir evra til sjónvarpsþátta og kvikmynda í Media og 1,9 milljónir evra til menningarverkefna (hlutdeild).

Digital Europe-áætlunin (DEP) er fjármögnunaráætlun Evrópusambandsins sem hefur það að markmiði að hraða stafrænum umbreytingum í Evrópu og tryggja að fyrirtæki, opinberir aðilar og almenningur hafi aðgang að öflugri stafrænni tækni. Árið 2025 markaði fjórða starfsár áætlunarinnar sem hefur fest sig í sessi sem lykilverkfæri til að efla stafræna hæfni, innviði og nýsköpun bæði í Evrópu og á Íslandi.

Á árinu 2025 var lögð áhersla á að efla þekkingu á DEP meðal hagsmunaaðila og auka þátttöku íslenskra aðila í verkefnum. Fimm ný DEP-verkefni með íslenskri þátttöku bætast við á árinu en eitt þeirra bíður enn undirritun samnings. Framlag ESB til þessara verkefna nemur samtals tæplega 5 milljónum evra sem er veruleg fjárfesting í stafrænum innviðum og nýsköpun. Þetta þýðir að heildarupphæð styrkja, sem runnið hefur til íslenskra aðila frá upphafi áætlunarinnar, munu nema um 15 milljónum evra þegar gengið hefur verið frá öllum samningum ársins. Þessi árangur endurspeglar vaxandi þátttöku Íslands í stafrænum umbreytingum í Evrópu og mikilvægi þess að nýta tækifærin sem DEP býður upp á.

Rannís tekur virkan þátt í nokkrum DEP-verkefnum, þar á meðal landstengiliðaneti DEP sem var stofnað haustið 2024 og er alfarið fjármagnað af áætluninni. Netið gegnir lykilhlutverki í að miðla þekkingu, styðja umsækjendur og tryggja að Ísland nýti tækifærin sem áætlunin býður upp á.

Auk þess tekur Rannís þátt í tveimur verkefnum sem eru að helmingi fjármögnuð af DEP:

• European Digital Innovation Hub (EDIH), sem styður innleiðingu stafrænna lausna í atvinnulífi og opinberri þjónustu, og
• National Coordination Center (NCC), sem vinnur að auknu netöryggi og greiningu tækifæra á sviði stafrænnar tækni.

Með þessum verkefnum hefur Rannís haldið áfram að efla sérþekkingu á stafrænni tækni og greiningu tækifæra á evrópskum vettvangi. Þar ber sérstaklega að nefna áframhaldandi starfsemi netöryggissjóðs Eyvarar í umsjón Rannís sem úthlutar styrkjum til íslenskra fyrirtækja og stofnana til að efla netöryggi þeirra.

Á árinu 2025 fóru fram tvær úthlutanir úr netöryggisstyrk Eyvarar, annars vegar vorúthlutun og hins vegar haustúthlutun. Í vorúthlutun var samtals um 97 m.kr. úthlutað til 15 netöryggisverkefna og í haustúthlutun um 117 m.kr. til 14 verkefna sem endurspeglar aukna áherslu á eflingu netöryggis hérlendis. Þá var vel heppnaður viðburður haldinn á vegum Eyvarar í Grósku þann 11. september í tengslum við fyrstu tvær úthlutanir styrksins (haust 2024 og vor 2025), þar sem styrkþegar kynntu niðurstöður verkefna sinna. Meðal fyrirlesara voru Eyjólfur Ármannsson, innviðaráðherra, og Luca Tagliaretti, forstöðumaður Evrópska hæfnisetursins í netöryggi (ECCC).

Miðstöð stafrænnar nýsköpunar á Íslandi, eða European Digital Innovation Hub (EDIH Iceland), er hluti af neti sem samanstendur af yfir 200 samskonar verkefnum um alla Evrópu. Verkefnið er að hluta til fjármagnað af Digital Europe áætlun ESB.

Tilgangur EDIH er að byggja upp getu og færni til að nýta háþróaða tækni í lykilgeirum og flýta þannig fyrir stafrænni umbreytingu í Evrópu. Verkefninu er ætlað að efla stafræna getu og færni á skilvirkan hátt og þar með stuðla að stafrænni umbreytingu lítilla og meðalstórra fyrirtækja og opinberra stofnana um allt Evrópusambandið.

Staðbundin miðstöð sem þessi tryggir að lítil og meðalstór fyrirtæki og opinberar stofnanir njóti góðs af stafrænum vaxtartækifærum. Þetta framtak er hluti af víðtækari áætlunum ESB sem hafa það að markmiði að styrkja samkeppnishæfni Evrópu með stafrænni getu ásamt því að flýta fyrir stafrænni umbreytingu hagkerfa og samfélaga og ná góðum árangri á því sviði fyrir árið 2030.

Starfsemi EDIH á Íslandi skiptist í fjögur meginsvið:

• Þróun og prófun: Þar sem fyrirtæki fá tækifæri til að gera tilraunir með háþróaða tækni áður en þau leggja í stórar fjárfestingar á því sviði. Áherslan er á stafrænar umbreytingar á sviði gervigreindar, ofurtölva og tölvuöryggis.
• Menntun og fræðsla: Þar sem byggð er upp geta og færni til nýtingar háþróaðrar tækni í gervigreind, nýtingu ofurtölva og bættu netöryggi fyrir bæði opinbera geirann og einkageirann.
• Fjármögnun: Að veita alhliða stuðning við öflun fjármagns fyrir stafræn verkefni svo þau fái tækifæri til að vaxa.
• Tengslanet: Samvinna og tengslanet milli nemenda, vísindafólks, frumkvöðla, fjárfesta og leiðtoga iðnaðarins stuðla að öflugu vistkerfi nýsköpunar og frumkvöðlastarfs, bæði hérlendis og erlendis.

Í lok árs 2025 hafði EDIH-IS verið starfrækt í rúm þrjú ár. Á árinu 2025 tók Rannís við yfirumsjón verkefnisins og leiðir nú allt verkefnið á Íslandi ásamt því að bjóða sérstaklega upp á þjónustuna Aðgengi að fjármögnun. Í samstarfi við aðra þátttakendur innan EDIH á Íslandi hefur Rannís staðið fyrir fjölda viðburða, m.a. kynningu um styrki á sviði tækni, námskeiði í gerð styrkumsókna, námskeiði í fjármögnun nýsköpunarfyrirtækja, viðburði um netöryggi o.fl. Einnig átti EDIH á Íslandi frumkvæði að því að stofna þverevrópskan vinnuhóp um konur í gervigreind eða Working Group on Women in AI. EDIH-IS mun leiða þennan vinnuhóp sem verður opinn öllum EDIH-hópum í Evrópu. „Kick-off“ viðburður þessa vinnuhóps á Íslandi var haldinn í lok árs. Rannís leiddi umsóknarskrif fyrir næsta fasa EDIH á Íslandi og var sú umsókn samþykkt um mitt ár. EDIH á Íslandi mun því starfa áfram út árið 2028. Vinnuhópurinn sem EDIH-IS leiðir verður opinn öllum EDIH-hópum í Evrópu og fer formlega af stað í janúar 2026.

LIFE fjármagnar verkefni sem snúa að umhverfis- og loftslagsmálum og skiptist áætlunin í fjögur áherslusvið: Mótvægisaðgerðir og aðlögun vegna loftslagsbreytinga, hrein orkuskipti, náttúru og líffræðilega fjölbreytni og hringrásarhagkerfi og lífsgæði. Með þátttöku Íslands í LIFE áætluninni gefst ólíkum aðilum hér á landi kostur á að sækja um styrki til umhverfis- og loftslagsverkefna og veitir Rannís margvíslegan stuðning til þeirra sem hyggjast sækja um. Sem dæmi má nefna:

• Kynningar á áætluninni víðs vegar um landið
• Fundir með umsækjendum og mögulegum umsækjendum til að kynna áætlunina og veita ráðgjöf
• Fræðsla og ráðgjöf um umsóknaskrif
• Miðlun og upplýsingagjöf
• Skimun eftir tækifærum til sóknar í sjóði

Alls hafa 10 verkefni með íslenskri þátttöku hlotið styrk úr áætluninni frá því að Ísland gerðist aðili að LIFE árið 2021, þar af níu með íslenskri verkefnastjórn. Að þessum verkefnum standa 57 íslenskir lögaðilar og nemur framlag Evrópusambandsins tæplega 37 milljónum evra, eða u.þ.b. 5,4 milljörðum íslenskra króna.

Rannís tók á árinu við stjórn Net4LIFE, samstarfsneti landstengla LIFE. Verkefnið miðar að því að styðja og styrkja samstarf landstengla, fræða þá um áætlunina og bæta færni þeirra svo þeir geti veitt umsækjendum og hagsmunaaðilum betri þjónustu. Verkefnið er unnið í samstarfi við sjö evrópskar systurstofnanir og er fjármagnað af LIFE.

Rannís fer með hlutverk þjónustuskrifstofu Uppbyggingarsjóðs EES á málefnasviðum stofnunarinnar. Markmið Uppbyggingarsjóðs EES eru einkum tvö, annars vegar að draga úr félagslegum og efnahagslegum ójöfnuði innan Evrópska efnahagssvæðisins, og hins vegar að styrkja tengsl á milli framlagaríkjanna þriggja, Íslands, Liechtenstein og Noregs, og styrkþegaríkjanna sem eru 15 talsins. Sjóðnum er því ætlað að styðja uppbyggingu samfélagslegra innviða þeirra 15 ESB-ríkja sem lakar standa í efnahagslegu tilliti. Ísland leggur fjármagn til sjóðsins á grundvelli samningsins um Evrópska efnahagssvæðið ásamt hinum tveimur EES-ríkjunum sem standa utan Evrópusambandsins.

Heildarfjármagn Uppbyggingarsjóðs EES 2014–2021 var alls 1,5 milljarðar evra. Verkefnin gátu varað til 30. apríl 2024 og var meginhluta fjármagnsins, eða um 98% sjóðsins, úthlutað með opnum köllum.
Á sjóðstímabilinu 2014–2021 tóku 238 íslenskir aðilar þátt í 431 verkefni með 12 löndum. Í þeim áætlunum, þar sem Rannís var formlegur samstarfsaðili (DPP), var góð þátttaka. Í menntaáætluninni í Póllandi tóku 57 íslenskir samstarfsaðilar þátt í 104 verkefnum. Í nýsköpunaráætluninni í Portúgal, með áherslu á bláan hagvöxt, voru átta íslenskir samstarfsaðilar í átta verkefnum; í rannsókna- og menntaáætluninni í Rúmeníu voru 12 íslenskir samstarfsaðilar í 45 verkefnum og í menningaráætluninni í Tékklandi tóku 24 íslenskir samstarfsaðilar þátt í 22 verkefnum. Auk þess veitti Rannís íslenskum þátttakendum í Uppbyggingarsjóði EES leiðsögn varðandi þessi fagsvið í öllum viðtökuríkjum, þ.e. á sviði rannsókna, nýsköpunar, menntunar og menningarmála.

Uppskeruhátíð Uppbyggingarsjóðs EES á Íslandi fyrir tímabilið 2014–2021 var haldin 29. apríl 2025 en Rannís skipulagði viðburðinn í samstarfi við utanríkisráðuneytið og Umhverfis- og orkustofnun. Þar var góðum árangri á síðasta tímabili sjóðsins fagnað og drög voru lögð að enn frekari samstarfi við viðtökuríki Uppbyggingarsjóðsins víða um Evrópu. Rúmlega 70 manns mætti á viðburðinn þar sem fram fóru pallborðsumræður um árangur íslenskra aðila í rannsóknum, nýsköpun, menntun og menningu á síðasta tímabili auk þess sem flutt var erindi um mörg þeirra spennandi orkuverkefna sem Íslendingar hafa tekið þátt í með löndum í Mið-Evrópu. Þátttakendur lýstu jákvæðri reynslu sinni af Uppbyggingarsjóðsverkefnum. Í lokin leit Borgar Þór Einarsson, varaframkvæmdastjóri skrifstofu Uppbyggingarsjóðs EES (FMO) í Brussel til framtíðar, við. Hann kynnti helstu áherslur sjóðsins á nýju tímabili Uppbyggingarsjóðs EES 2021–2028, sem hófst formlega á árinu, og kvaðst hann þess fullviss að Íslendingar myndu halda áfram að nýta sér þau fjölmörgu tækifæri sem gæfust í samstarfsverkefnum innan Uppbyggingarsjóðs EES. Á þessu nýja tímabili samhæfir Rannís þátttöku íslenskra aðila í öllum áætlunum sem Ísland tekur þátt í.

ReferNet er samstarfsnet sem hefur það að markmiði að auka upplýsingasöfnun og miðlun upplýsinga um starfsmenntun í Evrópu. Öll lönd Evrópska efnahagssvæðisins taka þátt í þessu samstarfi við aðildarríki Evrópusambandsins og hafa tengiliðir í hverju landi það hlutverk að afla upplýsinga um nýjungar í starfsmenntun í sínu landi og koma þeim til Cedefop. Stofnunin skrifar síðan heildarskýrslur um stöðu starfsmenntunar innan Evrópu og stefnumótun sem tengist starfmenntun á beinan eða óbeinan hátt.

Tilgangur COST-verkefna er að byggja upp samstarfsnet á ákveðnum rannsóknasviðum og greiða kostnað vegna funda- og ráðstefnuhalds en ekki kostnað við rannsóknaverkefnin sjálf. COST-verkefni hafa oft leitt til áframhaldandi samstarfs á milli þátttakenda í stærri rannsóknaverkefnum innan rannsókna- og nýsköpunaráætlunar. Árangurshlutfall COST-verkefna í Horizon Europe er 39%.

Alls er 41 þjóðríki með fulla aðild að COST-samstarfinu. Einnig tekur Ísraelsríki þátt sem samstarfsland (e. Cooperating Member) og Suður-Afríka hefur aukaaðild (e. Partner Member).

Fjöldi umsókna í COST-áætlunina (e. Open Call) hefur aukist gífurlega síðustu árin. Á árinu 2025 bárust 1.090 umsóknir, sem er metfjöldi, en þær voru rúmlega 800 á árinu 2024. Af þessum 1.090 umsóknum komast 70 í gegnum umsóknarferlið og verða þær auglýstar sem ný COST-verkefni í maí 2026.

Árið 2025 tók Ísland þátt í 41% COST-verkefna, sem endurspeglar virka þátttöku landsins í evrópsku rannsókna- og nýsköpunarsamstarfi. Alls voru 203 íslenskir sérfræðingar skráðir í vinnuhópa innan COST-verkefna, þar af 54 ungir rannsakendur, sem undirstrikar mikilvægi framlags nýrrar kynslóðar vísindafólks til alþjóðlegs samstarfs. Heildarfjármagn sem rann til Íslands í gegnum COST-áætlunina á árinu nam 86.444 evrum eða ríflega 12 milljónum króna, sem styður við þátttöku, tengslamyndun og þekkingarmiðlun íslenskra aðila innan verkefnanna.

Rannís hefur umsjón með þátttöku Íslands í Euraxess. Hlutverk Euraxess er að styðja markmið evrópska rannsóknasvæðisins um að auka flæði vísindaþekkingar innan álfunnar, t.a.m. með því að auðvelda vísindafólki að flytja milli landa og stuðla að framaþróun þeirra. Rannís starfar með öllum opinberu háskólunum á Íslandi við að byggja upp móttökuumhverfi erlends vísindafólks hérlendis. Í dag eru þrjár þjónustumiðstöðvar Euraxess á Íslandi: Háskóli Íslands, Háskólinn í Reykjavík og Landbúnaðarháskóli Íslands. Sem umsjónaraðili Euraxess á Íslandi sér Rannís um að vekja athygli á þeim verkfærum og tækifærum, sem vísindafólki stendur til boða undir hatti Euraxess, og gerir það m.a. með virkri þátttöku á alþjóðadögum Háskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík. Þá tók Rannís þátt í könnun á aðstæðum kvenna í akademíunni en um var að ræða rýnihópsviðtöl í fimm Evrópulöndum. Niðurstöður voru kynntar í vefstofu sem leidd var af ETH háskólanum í Sviss.

Starfsemi Enterprise Europe Network á Íslandi árið 2025

Enterprise Europe Network (EEN) á Íslandi veitti fyrirtækjum, frumkvöðlum og rannsakendum fjölbreytta þjónustu á árinu 2025. Markmiðið var að efla nýsköpun, alþjóðlegt samstarf og vöxt íslensks atvinnulífs. Lögð var áhersla á einstaklingsmiðaða ráðgjöf til fyrirtækja, meðal annars um alþjóðavæðingu, aðgang að fjármögnun, þátttöku í evrópskum styrkjaáætlunum og leit að samstarfsaðilum. Um 50 fyrirtæki fengu slíka ráðgjöf á árinu.

Til að styðja þessa kjarnastarfsemi voru ýmsir viðburðir, m.a. tengdir fræðslu og tengslamyndun, haldnir í nánu samstarfi við innlenda og erlenda aðila.

Helstu viðburðir ársins:

• EEN tók ásamt Tækniþróunarsjóði þátt í Nýsköpunarvikunni í maí. Þjónusta netsins var kynnt ásamt tækifærunum sem standa íslenskum fyrirtækjum til boða innan Evrópu, m.a. tengdum fjármögnun, alþjóðlegum samstarfsverkefnum og markaðstækifærum. Þátttakan var liður í því að auka sýnileika EEN og styrkja tengsl við nýsköpunarumhverfið á Íslandi.
• Sérfræðingar EEN voru meðal leiðbeinenda í þjálfunaráætlun fyrir frumkvöðla hjá Dafna. Áætlunin er ætluð styrkþegum sem fá stuðning úr styrktarflokkunum Sprota og Vexti. Hún var haldin eftir vor- og haustúthlutun Tækniþróunarsjóðs.
• Á árinu fóru fram nokkur námskeið og viðburðir í samstarfi við aðra lykilaðila. Þar á meðal var námskeiðið „Tækifæri til vaxtar“, ætlað fyrirtækjum og frumkvöðlum á Norðurlandi. Námskeiðið var haldið í samstarfi við Drift EA á Akureyri og Miðstöð stafrænnar nýsköpunar (EDIH á Íslandi). Námskeiðið beindist að því að styrkja vaxtarforsendur fyrirtækja með áherslu á nýsköpun, stafræna umbreytingu og alþjóðleg tækifæri.
• EEN kom einnig að námskeiði um undirbúning og gerð samkeppnishæfra umsókna í Horizon Europe og til Evrópska rannsóknaráðsins (ERC). Námskeiðið var haldið í samstarfi við Rannís, EDIH-IS – Miðstöð stafrænnar nýsköpunar, Icearma – Icelandic Association of Research Managers and Administrators. Markmið námskeiðsins var að styðja rannsakendur og fyrirtæki í því að auka gæði umsókna og styrkja og þannig stöðu íslenskra aðila í evrópskum samkeppnissjóðum.
• Að auki stóð EDIH-IS, Miðstöð stafrænnar nýsköpunar og EEN, í samstarfi við Gate2Growth í Danmörku, fyrir Master Class-námskeiði fyrir fyrirtæki, sprotafyrirtæki, rannsakendur og frumkvöðla. Námskeiðið var leitt af Uffe Bundgaard-Jørgensen, einum reyndasta sérfræðingi Evrópu á sviði fjármögnunar og undirbúnings gagnvart fjárfestum. Á námskeiðinu var lögð áhersla á stefnumótun í fjármögnun, samskipti við fjárfesta og undirbúning fyrir vöxt og alþjóðlega fjárfestingu.
• EEN á Íslandi tók einnig virkan þátt í innra starfi samstarfs netsins á árinu. Þar á meðal var skipulagður fundur haldinn í Reykjavík fyrir hópinn Creative Culture Industry Sector Group. Á fundinum voru tengsl íslenskra aðila við evrópska samstarfsaðila á sviði skapandi greina og menningariðnaðar efld og þar skapaðist vettvangur fyrir miðlun þekkingar, reynslu og nýrra samstarfstækifæra.

Í heild sinni einkenndist starfsemi EEN af öflugri þjónustu, fjölbreyttu samstarfi og markvissum aðgerðum til að auka nýsköpun, vöxt og alþjóðlega samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja og rannsakenda.

Eurostars er fjármögnunaráætlun innan EUREKA sem styður alþjóðlegt rannsókna- og þróunarsamstarf nýsköpunarfyrirtækja, einkum lítilla og meðalstórra fyrirtækja (e. SME). Áætlunin er hluti af European Partnership on Innovative SMEs og er samfjármögnuð af þátttökulöndum og Evrópusambandinu í gegnum Horizon Europe. Ísland hefur verið aðili að EUREKA samstarfinu frá árinu 1986 og tekur þátt í Eurostars ásamt 36 öðrum löndum.

Auglýst er eftir umsóknum tvisvar á ári og er lögð áhersla á þróunarverkefni sem eru tiltölulega nálægt markaði og miða að því að skapa nýjar vörur, ferla eða þjónustu. Tækniþróunarsjóður sér um að fjármagna íslenska þátttöku í samþykktum verkefnum. Árið 2025 fengu fjögur ný verkefni með íslenskri aðild stuðning og 11 verkefni héldu áfram framkvæmd frá fyrri úthlutunum.

Rannís er tengiliður á Íslandi (National Contact Point) við Félags- og vinnumálaáætlun ESB (Employment and Social Innovation EaSI). Áætlunin styrkir fjölbreytt verkefni á sviði vinnumarkaðsmála og félagslegrar nýsköpunar.

EaSI er undiráætlun Félagsmálasjóðs ESB (European Social Fund Plus ESF+) og styður ýmis verkefni í vinnumarkaðsmálum og samfélagslegri nýsköpun. Tilgangurinn er að yfirfæra þekkingu á milli landa og stuðla að nýstárlegum lausnum á þessu sviði. Einnig er hægt að sækja um örfjármögnun til að koma á félagslegum fjárfestingarmarkaði.

Áætlunin fjármagnar einnig stefnumótandi verkefni á fjórum lykilsviðum: Atvinnu- og félagshæfni, vinnumarkaði og hreyfanleika vinnuafls, félagslegri vernd og virkri aðlögun, og vinnuaðstæðum.

Áætlunin er opin öllum sveitarfélögum, hagaðilum vinnumarkaðarins, stofnunum, fyrirtækjum, frjálsum félagasamtökum, ýmsum opinberum aðilum og háskólum.

Rannís stóð fyrir stórum upplýsingafundi í samvinnu við Samband íslenskra sveitarfélaga og félags- og vinnumarkaðsráðuneytið í byrjun árs 2025. Þangað mættu ýmsir fulltrúar íslenskra hagsmunasamtaka. Einnig svaraði Rannís ýmsum fyrirspurnum um áætlunina yfir árið og fulltrúi Rannís sótti einnig ráðstefnu á vegum samtaka um félagslega nýsköpun í Portúgal.

Miðstöð evrópskra tungumála (European Centre for Modern Languages) er stofnun á vegum Evrópuráðsins sem rekin er í Graz í Austurríki. Hlutverk hennar er að efla og styðja nám og kennslu í evrópskum tungumálum, m.a. með því að útfæra og kynna þau gögn sem Evrópuráðið hefur þróað á þessu sviði, svo sem Evrópska tungumálarammann (CEFR). Rannís sér um að koma tækifærum á vegum miðstöðvarinnar á framfæri, í góðu samstarfi við Tungumálamiðstöð Háskóla Íslands. Markhópurinn er fyrst og fremst kennarar og starfsfólk, sem kemur að tungumálakennslu á öllum stigum, og felst starfsemi tungumálamiðstöðvarinnar m.a. í skipulagningu námskeiða og vinnustofa í Graz og víðar. Einnig er unnið að margvíslegum þróunar- og rannsóknarverkefnum á sviði tungumálanáms og tungumálakennslu á vegum stofnunarinnar.

Yfirstandandi vinnuáætlun nær yfir tímabilið 2024–2027 og er það tileinkað Tungumálakennslu sem grunni að lýðræði (Language Education at the Heart of Democracy) sem tengist forgangsröðun Evrópuráðsins varðandi menntun án aðgreiningar, mannréttindi og lýðræði, þar sem þróun tungumálakunnáttu og menningarlegrar færni leikur lykilhlutverk.

Á árinu tóku Íslendingar þátt í þremur vinnustofum sem haldnar voru á vegum stofnunarinnar í Graz. Tveir íslenskir þátttakendur sóttu vinnustofu í maí, sem tileinkuð var táknmáli (Unlocking educational opportunities in sign languages in Europe), einn tók þátt í vinnustofu í september undir yfirskriftinni (CLIL teaching materials for developing 21st century competences) og loks sótti einn íslenskur tungumálakennari vinnustofu í nóvember sem tileinkuð var gervigreind í tungumálanámi (AI for language education). Ein vinnustofa var haldin hér á landi 4.–5. júní (Beyond CLIL: Pluriliteracies teaching for deeper learning) og tóku 15 þátt í henni ásamt tveimur leiðbeinendum frá Miðstöð evrópskra tungumála í Graz.

Í ár var haldið upp á 25 ára afmæli Evrópska tungumáladagsins. Af því tilefni stóðu Rannís og Tungumálamiðstöð HÍ fyrir málþingi í Veröld þann 25. september í samstarfi við STÍL og Vigdísarstofnun undir yfirskriftinni „Eflum tungumálanám“. Á málþinginu var m.a. sérstök hvatningarstefna á vegum Evrópsku tungumálamiðstöðvarinnar og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins kynnt þar sem hvatt er til tungumálanáms.

Samstarf íslenskra rannsóknasjóða í svokölluðum samfjármögnunarverkefnum (e. partnerships) gerir íslenskum fyrirtækjum og stofnunum kleift að taka þátt í fjölþjóðlegum rannsóknaverkefnum á völdum sviðum. Rannís tekur þátt í nokkrum slíkum verkefnum sem styrkja rannsóknir, þróun og nýsköpun. Hvert samfjármögnunarverkefni hefur eigin áherslusvið, þátttökureglur og umsóknarfresti.

Samfjármögnunarverkefnin sem Rannís tekur þátt í eru:

• Transforming Health Care System Partnership er samstarfsvettvangur sem miðar að því að umbreyta og styrkja heilbrigðiskerfi með samstilltu átaki ólíkra hagaðila, svo sem stjórnvalda, heilbrigðisstofnana, fræðasamfélags og annarra lykilaðila. Áhersla er lögð á kerfislægar lausnir, nýsköpun, betri nýtingu gagna og mannauðs auk þess að bæta gæði þjónustu, aðgengi og sjálfbærni heilbrigðiskerfa til lengri tíma.
• Future Foods er samstarfsverkefni sem hefur það að markmiði aðstuðla að sjálfbæru, heilnæmu og framtíðarhæfu matvælakerfi með þverfaglegu samstarfi fjölbreyttra hagaðila. Áhersla er lögð á nýsköpun, rannsóknir og þróun, ábyrgari matvælaframleiðslu, bætt næringargildi og minni umhverfisáhrif fæðukerfa. Samstarfið styður lausnir sem mæta bæði loftslagsáskorunum og vaxandi þörfum samfélagsins, með lýðheilsu og sjálfbærni að leiðarljósi.
• Biodiversa+ hefur það að markmiði að vernda líffræðilegan fjölbreytileika og styðja sjálfbæra nýtingu vistkerfa með samræmdu átaki ríkja, rannsóknastofnana og stefnumótenda. Verkefnið leggur áherslu á að efla rannsóknir, samnýtingu þekkingar og samhæfingu stefnumörkunar til að bregðast við hnignun líffræðilegs fjölbreytileika Með Biodiversa+ er leitast við að tengja vísindalega þekkingu betur við ákvarðanatöku og styðja við framkvæmd stefnu Evrópusambandsins og alþjóðlegra skuldbindinga á sviði náttúruverndar.
• Clean Energy Transition Partnership miðar að því að hraða orkuskiptum í átt að hreinni og sjálfbærari orkukerfum. Samstarfið sameinar ríki, rannsóknasjóðir, stofnanir og aðra lykilaðila í stuðningi við rannsóknir, nýsköpun og innleiðingu lausna á sviði endurnýjanlegrar orku, orkunýtni, orkukerfa og kolefnishlutleysis. Með sameiginlegri stefnumörkun og fjármögnun er lögð áhersla á að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda, auka orkuöryggi og styðja loftslagsmarkmið Evrópu og alþjóðasamfélagsins.
• Sustainable Blue Economy Partnership hefur það að markmiði að stuðla að sjálfbærri þróun bláa hagkerfisins með verndun hafs og strandsvæða að leiðarljósi. Samstarfið sameinar ríki, rannsóknaraðila, stefnumótendur og atvinnulíf í stuðningi við rannsóknir, nýsköpun og lausnir sem byggja á sjálfbærri nýtingu sjávarauðlinda. Áhersla er lögð á að jafnvægi náist milli efnahagslegs ávinnings, umhverfisverndar og samfélagslegra áhrifa, í samræmi við loftslagsmarkmið, líffræðilegan fjölbreytileika og langtímasjálfbærni hafsins.
• Innovative SMEs (Eurostars) styður nýsköpun og þróun lítilla og meðalstórra fyrirtækja með metnaðarfull nýsköpunarhugmyndir. Áætlunin er hluti af Evrópustarfi á sviði rannsókna og nýsköpunar og leggur áherslu á markaðsbær verkefni þar sem fyrirtæki leiða samstarf þvert á landamæri. Markmið Eurostars er að efla samkeppnishæfni nýsköpunarfyrirtækja, efla vöru- og þjónustuþróun og hraða innleiðingu nýrra lausna á alþjóðlega markaði.

Árið 2025 voru veittir styrkir úr UK-Iceland Explorer námsstyrkjasjóðnum í fjórða sinn fjórða sinn en hann er ætlaður íslenskum nemendum sem eru að hefja meistara- og doktorsnám í Bretlandi. Markmið sjóðsins er að efla samstarf Íslands og Bretlands á sviði háskólamenntunar og veita íslenskum nemendum tækifæri til að öðlast alþjóðlega reynslu. Styrkina veitir Geimferðastofnun Bretlands (UK Space Agency) í samstarfi við Rannís, breska sendiráðið í Reykjavík og íslensk stjórnvöld og hefur Rannís umsjón með sjóðnum á Íslandi.

Heildarupphæð til úthlutunar árið 2025 nam 40.000 breskum pundum. Upphæðinni er skipt jafnt niður á fjóra styrki upp á 10.000 pund hver. Alls bárust 24 umsóknir sem er mesti fjöldi frá upphafi sjóðsins. Að loknu mati valnefndar, skipaðri fulltrúum frá sendiráðinu og menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytinu, hlutu fjórir umsækjendur styrk.

Markmiðið með samstarfinu við Frakkland er að virkja vísinda- og tæknisamstarf milli stofnana, skóla og rannsóknahópaá Íslandi og í Frakklandi og að auðvelda samstarf við önnur verkefni í Evrópu.

Menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytið stýrir samstarfinu fyrir hönd Íslands en Rannís sér um framkvæmd verkefnisins. Veittir eru styrkir til ferða- og dvalarkostnaðar fyrir vísindamenn til gagnkvæmra heimsókna.

Alls bárust 13 umsóknir og ákveðið var að styrkja fimm þeirra. Heildarúthlutunin var fjórar milljónir króna og hlaut hver styrkþegi 800 þúsund krónur sem ætlaðar til að greiða ferða- og dvalarkostnað vísindamanna vegna gagnkvæmra heimsókna á tímabilinu 2026 til 2027.

Rannís hefur umsjón með Youth Wiki á Íslandi en tilgangur upplýsinganetsins er að styðja stefnumótun á sviði æskulýðsmála í Evrópu með því að safna saman upplýsingum um málefni ungs fólks og koma þeim á framfæri með skipulögðum og skilmerkilegum hætti til að tryggja yfirsýn yfir málaflokkinn. Markmiðið er að Youth Wiki nýtist bæði framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og þátttökulöndunum við stefnumótun, sem og þeim sem vilja kynna sér stöðu ungmenna í Evrópu og opinbera stefnumótun í málaflokknum í þátttökulöndunum betur.

Youth Wiki skiptist í níu kafla þar sem farið er yfir fjölmarga þætti, s.s. sjálfboðaliðastörf ungmenna, samfélagsþátttöku ungmenna í víðu samhengi, heilsu og velferð ungmenna, tækifæri ungmenna til atvinnu og nýsköpunar og stöðu íslenskra ungmenna í alþjóðlegu samhengi. Á árinu voru tvö mál skoðuð sérstaklega og gögn um þau sett fram á samanburðarhæfan hátt, annars vegar húsnæðismál ungs fólks og hins vegar inngilding og lýðræðisleg þátttaka.

Rannís er landskrifstofa Nordplus á Íslandi. Nordplus samanstendur af fimm undiráætlunum sem ná yfir öll svið menntunar. Markmið áætlunarinnar er m.a. að stuðla að samstarfi og gæðum í menntun á Norðurlöndunum og í Eystrasaltslöndunum.

Árið 2025 bárust 609 umsóknir um Nordplus-styrki í aðalumsóknarfresti áætlunarinnar í febrúar og fjölgaði þeim um 12% milli ára. Ísland átti um 8% umsóknanna og gekk því almennt mjög vel. Samtals fengu 326 umsóknir styrki og var úthlutunarhlutfall umsókna um 54%. Úthlutunarhlutfall fjármagns var 39%. Alls úthlutaði Nordplus rúmlega 12,4 milljónum evra til 2.464 skóla, stofnana, samtaka og fyrirtækja á öllum Norðurlöndunum, Eystrasaltsríkjunum og sjálfsstjórnarsvæðunum Færeyjum, Grænlandi og Álandseyjum sem er hæsta tala síðustu fimm ára.

Ísland hefur umsjón með Nordplus norrænu tungumálaáætluninni. Í þann hluta bárust 36 umsóknir eða fjórar fleiri en árið á undan sem er um 12,5% aukning milli ára.

Hlutverk Rannís árið 2025 var fyrst og fremst að vera upplýsingaskrifstofa fyrir allar undiráætlanir Nordplus auk þess að hafa yfirumsjón með Nordplus norrænu tungumálaáætluninni. Þetta felur í sér að starfsfólk Rannís svarar spurningum um undiráætlanirnar og veitir ráðgjöf og kennslu í umsóknarferlinu auk þess sem það tekur þátt í matsferli á umsóknunum í samstarfi við landskrifstofur hinna Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna.

Starfsfólk Rannís kynnti áætlunina á margvíslegum viðburðum yfir árið. Á árinu stóð Nordplus fyrir rafrænni ráðstefnu þar sem fjallað var um hlutverk menntunar í því að stuðla að samfélagslegri sjálfbærni sem var áhersluatriði áætlunarinnar 2023–2024. Nordplus Café var haldið nokkrum sinnum á árinu en einnig íslenskir kynningarfundir þar sem áætlunin var kynnt og sagt frá því hvernig sækja megi um styrki til að stuðla að margvíslegri þróun á skólastarfi og menntun á Íslandi.

Rannís sér um samfjármögnun nokkurra verkefna á vegum NordForsk, sem hafa skilað góðum ávinningi fyrir íslenskt rannsóknasamfélag. Leiða verkefnin auk þess til góðs samstarfs við Nordic Innovation.

• NordForsk

Hlutverk NordForsk er að styðja norrænt rannsóknasamstarf í gegnum samstarf stærstu fjármögnunaraðila rannsókna allra Norðurlandanna. Á vettvangi NordForsk eru samstarfsáætlanir skilgreindar á ákveðnum sviðum sem hafa það að markmiði að veita fé til sameiginlegra forgangsmála á sviði rannsókna. Á hverjum tíma er unnið að nokkrum slíkum áætlunum á ólíkum fræðasviðum og má þar nefna samfélagslegt öryggi, heilbrigðisvísindi og menntarannsóknir. Unnið var að eftirfarandi samstarfsáætlunum árið 2025:

• Antagonistic Threats Challenging Societal Security in the Nordic and Baltic Countries. Markmiðið er að fjármagna rannsóknir sem stuðla að aukinni þekkingu á ógnum og samfélagsöryggi. Umsóknarfrestur var 12. júní 2025. Átta alþjóðleg verkefni voru styrkt.
• Nordic Programme for Interdisciplinary Research. Markmið áætlunarinnar er að styðja þverfaglegar rannsóknir, sem rjúfa hefðbundin landamæri vísinda og fræða, og taka öll Norðurlöndin þátt með fjárframlagi í sameiginlegan sjóð. Rannís heldur utan um þátttöku Íslands sem er fjármögnuð af Rannsóknasjóði. Á árinu stóð Nordforsk fyrir lokaráðstefnu fyrir styrkt verkefni.
• Responsible Use of Artificial Intelligence. Markmiðið er að kanna notkun, þróun og innleiðingu gervigreindar, á einstaklings-, skipulags- og samfélagsstigi, og skapa forsendur fyrir ábyrgum og mikilvægum framtíðaraðferðum. Umsóknarfrestur var 13. maí 2025.
• Nordic Research School in Innovation and Entrepreneurship. Stuðningur við norrænan rannsóknaskóla á sviði frumkvöðlastarfs nýsköpunar. Umsóknarfrestur var 9. október 2025.
• Sustainable Development of the Arctic. Markmið áætlunarinnar er styðja rannsóknarsamstarf þátttökulanda á norðurslóðum til að afla nýrrar þekkingar um hvernig tryggja megi sjálfbæra þróun á norðurslóðum. Heildarúthlutun nam yfir 330 milljónum norskra króna til níu alþjóðlegra verkefna og þar af eru fjögur þeirra með íslenska samstarfsaðila. Tilkynnt var um úthlutunina 19. mars.

Rannís tekur þátt í þremur norrænum samstarfsnefndum á vegum rannsóknaráða Norðurlandanna, NOS-HS á sviði hug- og félagsvísinda, NOS-N í raunvísindum og náttúruvísindum og NOS-M sem er samstarfsnefnd í heilbrigðisvísindum. Í ágúst 2025 var í fyrsta sinn haldin sameiginleg ráðstefna allra þriggja NOS nefndanna og fór hún fram í Reykjavík.

NOS-HS er samstarfsvettvangur í hug- og félagsvísindum á vegum fjármögnunaraðila rannsókna á Norðurlöndunum. Haldnir voru tveir fundir á árinu. Ekki var auglýst eftir umsóknum 2025.

NOS-N er samstarfsvettvangur á vegum fjármögnunaraðila rannsókna í raunvísindum og náttúruvísindum á Norðurlöndum. Haldnir voru þrír fundir á árinu.

NOS-M er samstarfsvettvangur í heilbrigðisvísindum á vegum fjármögnunaraðila rannsókna á Norðurlöndunum. Haldnir voru þrír fundir á árinu.

Áætlunin byggir á tvíhliða samstarfi milli Íslands og Noregs á sviði norðurslóðafræða, sem hófst árið 2011 og hefur veitt styrki, annars vegar til stúdentaskipta í háskólum á öllum námsstigum og hins vegar til samstarfs á milli stofnana, einkum í formi sóknar- og ferðastyrkja. Að auki er Nansen prófessorsstaða við Háskólann á Akureyri styrkt en sú fjármögnun fer ekki í gegnum Rannís. Samstarfssamningur um umsjón Rannís með sjóðnum, í samstarfi við Hk-Dir í Noregi, var endurnýjaður fyrir tímabilið 2023–2026. Áhersla núverandi tímabils sjóðsins er á sóknarstyrki vegna undirbúningsvinnu við gerð umsókna í alþjóðlega samkeppnissjóði.

Önnur úthlutun fyrir núgildandi tímabil fór fram í byrjun árs 2025 og voru sjö af 15 verkefnum, sem sótt var um í gegnum áætlunina, styrkt og heildarupphæð úthlutunar nam 21,5 m.kr. Þann 14. október 2025 var opnað fyrir umsóknir í þriðju úthlutun sjóðstímabilsins og var hún kynnt á Hringborði norðurslóða.

Skrifstofa Alþjóðlegu norðurskautsvísindanefndarinnar (IASC) hefur verið til húsa að Borgum á skólasvæði Háskólans á Akureyri frá árinu 2017 og er rekin samkvæmt samningi IASC og Rannís. Logi Einarsson, menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra, tilkynnti í mars 2025 um framlengingu starfsemi skrifstofu Alþjóðlegu norðurskautsvísindanefndarinnar (IASC) á Akureyri út árið 2031. IASC er leiðandi alþjóðleg vísindastofnun á norðurslóðum með 25 þátttökulöndum. Hlutverk IASC er að hvetja til samstarfs og greiða fyrir samstarfi á öllum sviðum norðurslóðarannsókna, í öllum löndum sem stunda rannsóknir á norðurslóðum og á öllum svæðum norðurskautsins. IASC er áheyrnarfulltrúi í Norðurskautsráðinu.

Helstu vísindastörf IASC eru unnin af fimm vinnuhópum þess: Atmosphere; Cryosphere; Marine; Social and Human; and Terrestrial. Á árinu 2025 veittu hóparnir m.a. undirbúningsstyrki til alþjóðlegra verkefna og gáfu út skýrsluna IASC State of Arctic Science Report. IASC Fellowship áætlunin styður þátttöku nýrra vísindamanna í starfi vinnuhópanna. Vísindavika norðurslóða (Arctic Science Summit Week) og IASC ráðstefnan fóru fram dagana 20.–28. mars 2025 í Boulder, Colorado.

Frá 2022 til 2026 hefur IASC umsjón með 4th International Conference on Arctic Research Planning (ICARP IV) ferlinu. Á árinu 2025 skiluðu sjö ICARP IV teymi, með 170 vísindamenn, innfædda þekkingarhafa (e. indigenous knowledge holders) og kennara frá 26 löndum (þar á meðal Íslandi) innanborðs, af sér skýrslum sem leggja grunn að því að vinna að þekkingareyðum, forgangsröðun og þarfagreiningu fyrir rannsóknir á norðurslóðum næsta áratuginn auk þess að leita leiða til að mæta þessum þörfum og kanna möguleika á nýjum samstarfshópum og samstarfsverkefnum. Niðurstöður ICARP IV ferlisins munu leggja grunninn að þróun rannsóknarþema norðurslóða fyrir fimmta alþjóðlega heimskautaárið (e. 5th International Polar Year 2032–33). Skrifstofa Alþjóðlegu norðurskautsvísindanefndarinnar er leiðandi aðili í þeirri vinnu og hýsir til bráðabirgða skrifstofu fimmta alþjóðlega heimskautaráðsins.