Rannsókna- og nýsköpunarsvið

Starfsfólk sviðsins sinnti á árinu tíu innlendum samkeppnissjóðum og þremur innlendum réttindasjóðum, auk 19 alþjóðlegum samstarfsáætlunum og samstarfsverkefnum. Úthlutanir innlendu burðarsjóðanna Rannsóknasjóðs og Tækniþróunarsjóðs eru mældar í fjármagni sem er ráðstafað til nýrra verkefna. Rannsóknasjóður úthlutaði tæplega 3,2 milljörðum króna á árinu og Tækniþróunarsjóður rúmlega 2,6 milljörðum og eru úthlutanir beggja sjóðanna til verkefna sem taka allt að þrjú ár. Í Rannsóknasjóði var árangurshlutfall um 17% á árinu 2025 og um 14% í Tækniþróunarsjóði, miðað við 19% fyrir Rannsóknasjóð og 17% fyrir Tækniþróunarsjóð árið áður.

Starfsmenn á sviðinu voru að jafnaði 27 á árinu, samanborið við 29 árið 2024. Sviðið samanstendur af þremur teymum: Alþjóðateymi með 13 starfskrafta, nýsköpunarteymi með átta og rannsóknateymi með fimm. Einn sérfræðingur var ráðinn til starfa í nýsköpunarteymið á árinu.

Á árinu fór fram stefnumótun Tækniþróunarsjóðs. Verkefnið fól m.a. í sér vinnustofur með hagaðilum sjóðsins og spurningakönnun sem send var umsækjendum og styrkþegum. Horft var til erlendra fyrirmynda frá Norðurlöndunum, Eystrasaltsríkjunum og Bandaríkjunum.

Áhersluatriði stefnumótunarinnar voru „réttar vörur fyrir rétt fólk“, „stuðningsumhverfi í samstarfi við grasrótina“ og „virðisaukandi umgjörð“. Afrakstur þessarar vinnu var kynntur á haustfundi sjóðsins í desember. Þar voru nýir styrkjaflokkar, sem taka gildi fyrir umsóknarfrest haustsins 2026, kynntir. Við þróun nýju styrkjaflokkanna var sérstaklega horft til þess að stuðningur næði frá hugmyndastigi til þróunarstigs og þannig væri krækt fyrir „dauðadal“ nýsköpunarvegferðarinnar. Lýsingar á nýju styrkjaflokkunum hafa skírskotun til hugtaka á borð við vörumarkaðshæfi, skalanleika og viðskiptavinaþróun til að umsækjendur geti betur áttað sig á því hvaða flokkar eigi best við um þeirra verkefni.

Einnig er gætt að samspili stuðnings frá sjóðnum og annars stuðnings við uppbyggingu þeirra nýsköpunarfyrirtækja sem hljóta styrki. Þá hefur markmið verið sett um að einfalda umsóknarferlið og horfa meira til þess hvernig það geti verið virðisaukandi fyrir umsækjendur.

Á árinu var tveimur markáætlunum hleypt af stokkunum. Annars vegar markáætlun í tungu og tækni (máltækni), sem var opnuð í þriðja skipti, og hins vegar ný markáætlun um náttúruvá. Stjórn markáætlunar ákvað í júní að styrkja 12 verkefni á sviði tungu og tækni um allt að 636 milljónir króna en alls bárust 25 umsóknir um styrk.

Hlutverk markáætlunar um náttúruvá er að undirbúa land og þjóð betur fyrir atburði sem tengjast náttúruhamförum og öfgum náttúruafla ásamt því að bregðast við þeim á skipulegan hátt. Markáætluninni er ætlað að styðja nýsköpunarmiðað þekkingarsamfélag sem nýtir öflugar grunnrannsóknir og hagnýta þekkingu til að takast á við áskoranir sem tengjast náttúruvá og miðla þekkingu til almennings og stjórnvalda.

Umsóknarfrestur í markáætlun um náttúruvá var til 13. nóvember og stefnt er að úthlutun á fyrri hluta árs 2026.

Uppskeruhátíð Uppbyggingarsjóðs EES fyrir tímabilið 2014–2021, sem lauk þó formlega árið 2025, var haldin í apríl. Þar var góðum árangri á síðasta tímabili sjóðsins fagnað og drög að enn frekara samstarfi við viðtökuríki Uppbyggingarsjóðsins víða um Evrópu lögð. Rúmlega 70 manns mætti á viðburðinn sem var skipulagður af utanríkisráðuneytinu, Rannís og Umhverfis- og orkustofnun.

Á hátíðinni kom fram að á þessu tímabili tóku 238 íslenskir aðilar þátt í 431 verkefni með 12 löndum sem verður að teljast góður árangur. Þá fóru fram pallborðsumræður um árangur íslenskra aðila í rannsóknum, nýsköpun, menntun og menningu á síðasta tímabili auk þess sem erindi um mörg þeirra spennandi orkuverkefna, sem Íslendingar hafa tekið þátt í með löndum í Mið-Evrópu, var flutt. Auk þess lýstu þátttakendur í verkefnum jákvæðri reynslu sinni af Uppbyggingarsjóðsverkefnum.

Í lokin leit Borgar Þór Einarsson, varaframkvæmdastjóri skrifstofu Uppbyggingarsjóðs EES (FMO) í Brussel til framtíðar, við. Hann kynnti helstu áherslur sjóðsins á nýju tímabili, sem hófst formlega á árinu, og kvaðst þess fullviss að Íslendingar myndu halda áfram að nýta sér þau fjölmörgu tækifæri sem gæfust í samstarfsverkefnum innan Uppbyggingarsjóðs EES. Á þessu nýja tímabili samhæfir Rannís þátttöku íslenskra aðila í öllum áætlunum sem Ísland tekur þátt í.